Introit
Ps.33,18 et 2
annotation: 2;
%%
(f3) CLA(f)ma(egf)vé(f)runt(hh) *() iu(hh/ijh)sti,(f.) (;) et(fhg) Dó(hghf)mi(f_[oh:h]g_[oh:h]f_[oh:h])nus(f.) (,) ex(fgf)au(fe~)dí(h_g)vit(h_i) e(fgF'E)os :(e.) (:) et(h) ex(hhh) ó(f)mni(fih/ij)bus(i.) (,) tri(i)bu(i)la(ij)ti(ih)ó(h!jij)ni(h)bus(f) e(h_g)ó(hghf)rum(f/hhvFE.) (;) li(hh)be(ef)rá(fh/ihi)vit(ihh) e(eh//ghf/ggf)os.(f.) (::) <i>Ps.</i> Be(e)ne(fe)dí(eh)cam(h) Dó(h)mi(h)num(h) in(hg) o(hi)mni(i) tém(hi)po(h)re :(h.) *(:) sem(hf~)per(fh) laus(h) e(h)ius(h') in(i) o(hf)re(h) me(ge)o.(fgf.) (::) Gló(e)ri(fe)a(eh) Pa(h)tri.(h) (::) E(h') u(i) o(hf) u(h) a(ge) e.(fgf.) (::)
%%
(f3) CLA(f)ma(egf)vé(f)runt(hh) *() iu(hh/ijh)sti,(f.) (;) et(fhg) Dó(hghf)mi(f_[oh:h]g_[oh:h]f_[oh:h])nus(f.) (,) ex(fgf)au(fe~)dí(h_g)vit(h_i) e(fgF'E)os :(e.) (:) et(h) ex(hhh) ó(f)mni(fih/ij)bus(i.) (,) tri(i)bu(i)la(ij)ti(ih)ó(h!jij)ni(h)bus(f) e(h_g)ó(hghf)rum(f/hhvFE.) (;) li(hh)be(ef)rá(fh/ihi)vit(ihh) e(eh//ghf/ggf)os.(f.) (::) <i>Ps.</i> Be(e)ne(fe)dí(eh)cam(h) Dó(h)mi(h)num(h) in(hg) o(hi)mni(i) tém(hi)po(h)re :(h.) *(:) sem(hf~)per(fh) laus(h) e(h)ius(h') in(i) o(hf)re(h) me(ge)o.(fgf.) (::) Gló(e)ri(fe)a(eh) Pa(h)tri.(h) (::) E(h') u(i) o(hf) u(h) a(ge) e.(fgf.) (::)
Clamavérunt iusti, et Dóminus exaudívit eos: et ex ómnibus tribulatiónibus eórum liberávit eos. Ps. Benedícam Dóminum in omni témpore: semper laus eius in ore meo.
XII
(c4) KY(g')ri(h)e(igkvJI'HG.) *(,) e(hg)lé(hih')i(h)son.(g.) <i>bis.</i>(::)
Chri(g)ste(gegvFED.) e(f)lé(e')i(f)son.(g.) <i>bis.</i>(::)
Ký(g')ri(h)e(igkvJI'HG.) (,) e(hg)lé(hih')i(h)son.(g.) (::)
Ký(g')ri(h)e(igkvJI'HG'gegvFED.) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~*() e(f)lé(e')i(f)son.(g.) (::)
Chri(g)ste(gegvFED.) e(f)lé(e')i(f)son.(g.) <i>bis.</i>(::)
Ký(g')ri(h)e(igkvJI'HG.) (,) e(hg)lé(hih')i(h)son.(g.) (::)
Ký(g')ri(h)e(igkvJI'HG'gegvFED.) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~*() e(f)lé(e')i(f)son.(g.) (::)
Collecta
Præsta, Dómine, précibus nostris cum exsultatióne provéntum, ut sanctórum mártyrum N. et N., quorum diem passiónis ánnua devotióne recólimus, étiam fídei constántiam subsequámur. Per Dóminum.
Lectio I
2 Chr 24,18-22
In diébus illis: Dereliquérunt templum Dómini, Dei patrum suórum, servierúntque palis et sculptílibus, et facta est ira contra Iudam et Ierúsalem propter hoc peccátum. Mittebátque eis prophétas, ut reverteréntur ad Dóminum, quos protestántes illi audíre nolébant. Spíritus ítaque Dei índuit Zacharíam fílium Ioiadae sacerdótis; et stetit in conspéctu pópuli et dixit eis: “ Hæc dicit Deus: Quare transgredímini præcépta Dómini, quod vobis non próderit? Quia dereliquístis Dóminum, ipse derelíquit vos ”. Qui coniuravérunt advérsus eum et lapidavérunt eum iuxta regis impérium in átrio domus Dómini. Et non est recordátus Ioas rex misericórdiæ, quam fécerat Ioiada pater illíus secum, sed interfécit fílium eius. Qui cum morerétur, ait: “ Vídeat Dóminus et requírat! ”.
Verbum Dómini. r. Deo grátias.
Word of the Lord. r. Let us give thanks to God.
Vel, de tempore:
Or, time:
Lectio I
Léctio Epístolæ primæ beáti Pauli apóstoli ad Timótheum (1,1-2.12-14)
Paulus, apóstolus Christi Iésu secúndum præcéptum Dei salvatóris nostri et Christi Iésu spei nostræ, Timótheo germáno fílio in fide: grátia, misericórdia, pax a Deo Patre et Christo Iésu Dómino nostro. Grátiam hábeo ei, qui me confortávit, Christo Iésu Dómino nostro, quia fidélem me existimávit ponens in ministério,qui prius fui blasphémus et persecútor et contumeliósus; sed misericórdiam consecútus sum, quia ignórans feci in incredulitáte; superabundávit autem grátia Dómini nostri cum fide et dilectióne, quæ sunt in Christo Iésu.
Verbum Dómini. r. Deo grátias.
Word of the Lord. r. Let us give thanks to God.
Graduale
Ps. 123, 7-8
annotation: 5;
%%
(c3) A(dd)ni(d)ma(d) no(ded//d'd)stra,(d_b/dec'/de[ull:0]b'/cbba.) *(;) sic(d)ut(f) pas(hf/hhh)ser,(h.) (,) e(h_g/i!jwk)ré(i_[oh:h]h)pta(h) est(hihh/fgf.) (;) de(h_f) lá(h)que(hi)o(i) ve(ihhf)nán(gxhfgED')ti(d!f'h)um.(gyhighf.) (,) (de/f!hh/ijghf.gxegFD.1) (::) v/. Lá(d)que(gxf)us(fh/ih/i_[oh:h]hivFD'//fh.ivFD'f!hfg.) (,) (fh/ih/i_[oh:h]h//ivFD'e_[oh:h][ll:1]d.0ddd!f_h/ijh.1) (,) con(hi'j)trí(i_[oh:h]h)tus(h) est,(hg/i_[oh:h]hjvIH'Ghf..) (:) et(hh) nos(h) li(h)be(h)rá(ih/ij_h ih/ij_ij//hi/jij)ti(jh/jkihhf.) (,) su(hf/hhh)mus :(h.f!gwh!iv.hi/jhh/iih.0) (:) ad(hhi)iu(h)tó(hi)ri(h)um(hf~) no(hi)strum(h.) (,) in(hf~) nó(hi)mi(h)ne(hh) Dó(hih/ihjvIG'hvF'Ef!hhivHG)mi(hg)ni,(h.) (;) qui(hh) fe(h)cit(h) cae(ivHF)lum(f.) *(,) et(f!h'i) ter(hgiHF)ram.(f.//de/f!hh/ijghf.gxegFD.1) (::)
%%
(c3) A(dd)ni(d)ma(d) no(ded//d'd)stra,(d_b/dec'/de[ull:0]b'/cbba.) *(;) sic(d)ut(f) pas(hf/hhh)ser,(h.) (,) e(h_g/i!jwk)ré(i_[oh:h]h)pta(h) est(hihh/fgf.) (;) de(h_f) lá(h)que(hi)o(i) ve(ihhf)nán(gxhfgED')ti(d!f'h)um.(gyhighf.) (,) (de/f!hh/ijghf.gxegFD.1) (::) v/. Lá(d)que(gxf)us(fh/ih/i_[oh:h]hivFD'//fh.ivFD'f!hfg.) (,) (fh/ih/i_[oh:h]h//ivFD'e_[oh:h][ll:1]d.0ddd!f_h/ijh.1) (,) con(hi'j)trí(i_[oh:h]h)tus(h) est,(hg/i_[oh:h]hjvIH'Ghf..) (:) et(hh) nos(h) li(h)be(h)rá(ih/ij_h ih/ij_ij//hi/jij)ti(jh/jkihhf.) (,) su(hf/hhh)mus :(h.f!gwh!iv.hi/jhh/iih.0) (:) ad(hhi)iu(h)tó(hi)ri(h)um(hf~) no(hi)strum(h.) (,) in(hf~) nó(hi)mi(h)ne(hh) Dó(hih/ihjvIG'hvF'Ef!hhivHG)mi(hg)ni,(h.) (;) qui(hh) fe(h)cit(h) cae(ivHF)lum(f.) *(,) et(f!h'i) ter(hgiHF)ram.(f.//de/f!hh/ijghf.gxegFD.1) (::)
r. Anima nostra, sicut passer, erépta est de láqueo venántium. v. Láqueus contrítus est, et nos liberáti sumus: adiutórium nostrum in nómine Dómini, qui fecit cælum et terram.
Allelúia.
Hallelujah
Eccli. 44, 14
annotation: 2;
%%
(f3) AL(ef!gh)le(f!gw!hvGFgvFE)lú(h!iwj){ia}.(j_i) *(,) (jvIHfgFE.gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (::) v/. Cór(ef!gh)po(f/ghg)ra(hvGFgvFE) san(efg)ctó(gf/ghGF'g)rum(gf..) (;) in(f) pa(e)ce(f!gwh) se(hij)púl(ih)ta(fg) sunt,(g'ivH'GFgvFE.) (,) (gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (:) et(c) nó(ef)mi(fe)na(efh) e(hij)ó(ih)rum(i.) (,) vi(hij)vent(j) in(i) ge(hvGF)ne(e)ra(f)ti(ghg)ó(f.)ne(f.) *(;) et(c) ge(ef)ne(fe)ra(efh)ti(hij)ó(ihj)nem.(j_i) (,) (jvIHfgFE.gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (::)
%%
(f3) AL(ef!gh)le(f!gw!hvGFgvFE)lú(h!iwj){ia}.(j_i) *(,) (jvIHfgFE.gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (::) v/. Cór(ef!gh)po(f/ghg)ra(hvGFgvFE) san(efg)ctó(gf/ghGF'g)rum(gf..) (;) in(f) pa(e)ce(f!gwh) se(hij)púl(ih)ta(fg) sunt,(g'ivH'GFgvFE.) (,) (gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (:) et(c) nó(ef)mi(fe)na(efh) e(hij)ó(ih)rum(i.) (,) vi(hij)vent(j) in(i) ge(hvGF)ne(e)ra(f)ti(ghg)ó(f.)ne(f.) *(;) et(c) ge(ef)ne(fe)ra(efh)ti(hij)ó(ihj)nem.(j_i) (,) (jvIHfgFE.gh!ijjvIHfgFE.gf/hf.) (,) (giH'GFgvFEf.) (::)
r. Allelúia. v. Córpora sanctórum in pace sepúlta sunt: et nómina eórum vivent in generatiónem et generatiónem.
r. Hallelujah. v. The bodies of the saints are buried in peace: and their names live on from generation to generation.
Evangelium
v. Dóminus vobíscum. r. Et cum spíritu tuo.
v. The Lord be with thee. r. And with thy spirit.
Léctio sancti Evangélii secúndum Matthǽum (10,17-22)
r. Glória tibi Dómine.
r. Glory be to Thee, O Lord..
In illo tempore: Dixit Iesus Apóstolis suis: Cavéte ab homínibus; tradent enim vos in concíliis, et in synagógis suis flagellábunt vos; et ad prǽsides et ad reges ducémini propter me in testimónium illis et géntibus. Cum autem tradent vos, nolíte cogitáre quómodo aut quid loquámini; dábitur enim vobis in illa hora quid loquámini. Non enim vos estis, qui loquímini, sed Spíritus Patris vestri, qui lóquitur in vobis. Tradet autem frater fratrem in mortem, et pater fílium; et insúrgent fílii in paréntes et morte eos affícient. Et éritis ódio ómnibus propter nomen meum; qui autem perseveráverit in finem, hic salvus erit.
Verbum Dómini. r. Laus tibi, Christe.
Word of the Lord. r. Praise be to Thee, O Christ.
Vel, de tempore:
Or, time:
Evangelium
Léctio sancti Evangélii secúndum Lucam (6,39-42)
In illo tempore: Dixit Iesus discípulis suis similitúdinem: “Númquid potest cæcus cæcum dúcere? Nonne ambo in fóveam cadent?Non est discípulus super magístrum; perféctus autem omnis erit sicut magíster eíus.Quid autem vides festúcam in óculo fratris tui, trabem autem, quæ in óculo tuo est, non consíderas?Quómodo potes dícere fratri tuo: ‘Fráter, sine eíciam festúcam, quæ est in óculo tuo’, ipse in óculo tuo trabem non videns? Hypócrita, éice primum trabem de óculo tuo et tunc perspícies, ut edúcas festúcam, quæ est in óculo fratris tui.
Verbum Dómini. r. Laus tibi, Christe.
Word of the Lord. r. Praise be to Thee, O Christ.
Offertorium
Ps. 123, 7
annotation: 2;
%%
(f3) A(ce)ni(ef)ma(f) *() no(f/hhh_f/hjIH'ihh'hhvF'Ef!gwhf)stra,(f.) (;) sic(f!hfh)ut(ef) pas(f!gwh/ih)ser,(f!hfh.) (,) e(ef)ré(hi)pta(ij) est(kxhj/kjji.) (;) de(kxh.i!jwk_[hl:1]j) lá(jji)que(ih)o(h!iwjihh/fgf.) (,) ve(hhi)nán(kxjkij)ti(h_f)um :(fhF'Ef.) (:) lá(fh)que(hhh//hv.hhh)us(fh) con(hih)trí(hi)tus(kxi./jki) est,(h.) (:) et(iv.hhhi) nos(ijhh/fgf.) (,) li(h_g)be(gihh)rá(iv.hjIH'hf/hih)ti(hv.hhh//hv.hhh) (,) su(f)mus.(f!hhh_f/hhh/f_[oh:h]g_[oh:h]f._[oh:h]) (::)
%%
(f3) A(ce)ni(ef)ma(f) *() no(f/hhh_f/hjIH'ihh'hhvF'Ef!gwhf)stra,(f.) (;) sic(f!hfh)ut(ef) pas(f!gwh/ih)ser,(f!hfh.) (,) e(ef)ré(hi)pta(ij) est(kxhj/kjji.) (;) de(kxh.i!jwk_[hl:1]j) lá(jji)que(ih)o(h!iwjihh/fgf.) (,) ve(hhi)nán(kxjkij)ti(h_f)um :(fhF'Ef.) (:) lá(fh)que(hhh//hv.hhh)us(fh) con(hih)trí(hi)tus(kxi./jki) est,(h.) (:) et(iv.hhhi) nos(ijhh/fgf.) (,) li(h_g)be(gihh)rá(iv.hjIH'hf/hih)ti(hv.hhh//hv.hhh) (,) su(f)mus.(f!hhh_f/hhh/f_[oh:h]g_[oh:h]f._[oh:h]) (::)
Anima nostra sicut passer erépta est de láqueo venántium: láqueus contrítus est, et nos liberáti sumus.
Super oblata
Stans postea in medio altaris, versus ad populum, extendens et iungens manus, dicit:
After this, standing in the center of the altar, facing the people, extending and then joining his hands, he said:
Oráte, fratres, ut meum ac vestrum sacrifícium acceptábile fiat apud Deum Patrem omnipoténtem.
Pray, brethren, that my sacrifice and yours may be acceptable to God, the almighty Father.
Populus surgit et respondet:
The people rise and reply:
Suscípiat Dóminus sacrifícium de mánibus tuis ad laudem et glóriam nóminis sui, ad utilitátem quoque nostram totiúsque Ecclésiæ suæ sanctæ.
May the Lord accept the sacrifice at thy hands for the praise and glory of his name, for our good and the good of all his holy Church.
Súscipe, sancte Pater, múnera quæ in sanctórum mártyrum commemoratióne deférimus, et nobis fámulis tuis concéde, ut in confessióne tui nóminis inveníri stábiles mereámur. Per Christum.
v. Dóminus vobíscum. r. Et cum spíritu tuo.
v. The Lord be with thee. r. And with thy spirit.
v. Sursum corda. r. Habémus ad Dóminum.
v. Lift up thy hearts. r. We lift them up to the Lord.
v. Grátias agámus Dómino Deo nostro. r. Dignum et iustum est.
v. Let us give thanks to the Lord our God. r. It is right and just.
PRÆFATIO II DE SANCTIS MARTYRIBUS
De mirabilibus Dei in martyrum victoria
Vere dignum et iustum est, æquum et salutáre, nos tibi semper et ubíque grátias ágere: Dómine, sancte Pater, omnípotens ætérne Deus:
Quóniam tu magnificáris in tuórum laude Sanctórum, et quidquid ad eórum pértinet passiónem, tuæ sunt ópera miránda poténtiæ: qui huius fídei tríbuis cleménter ardórem, qui súggeris perseverántiæ firmitátem, qui largíris in agóne victóriam, per Christum Dóminum nostrum.
Propter quod cæléstia tibi atque terréstria cánticum novum cóncinunt adorándo, et nos cum omni exércitu Angelórum proclamámus, sine fine dicéntes:
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dóminus Deus Sábaoth...
XII
annotation: 2;
%%
(f3) SAN(fhGF'Ef)ctus,(f.) *(,) San(kxfh!jjk)ctus,(j.) (,) San(jh/i_[oh:h]fhvGF'Ef)ctus(f.) (;) Dó(c)mi(ef)nus(f) De(hg)us(f') Sá(e)ba(ef)oth.(f.) (:) Ple(f)ni(hj) sunt(j.) cae(j)li(i') et(g) ter(hg)ra(f.) (,) gló(e)ri(gf)a(ghg) tu(f.)a.(f.) (:) Ho(c)sán(ef~)na(f.) in(j) ex(ih)cél(i_[oh:h]fhvGF'Ef)sis.(f.) (:) Be(f)ne(hj)dí(j)ctus(i') qui(g) ve(hg)nit(f.) (,) in(e) nó(gf)mi(g)ne(hg) Dó(f)mi(ef)ni.(f.) (:) Ho(c)sán(ef~)na(f.) in(j) ex(ih)cél(i_[oh:h]fhvGF'Ef)sis.(f.) (::)
%%
(f3) SAN(fhGF'Ef)ctus,(f.) *(,) San(kxfh!jjk)ctus,(j.) (,) San(jh/i_[oh:h]fhvGF'Ef)ctus(f.) (;) Dó(c)mi(ef)nus(f) De(hg)us(f') Sá(e)ba(ef)oth.(f.) (:) Ple(f)ni(hj) sunt(j.) cae(j)li(i') et(g) ter(hg)ra(f.) (,) gló(e)ri(gf)a(ghg) tu(f.)a.(f.) (:) Ho(c)sán(ef~)na(f.) in(j) ex(ih)cél(i_[oh:h]fhvGF'Ef)sis.(f.) (:) Be(f)ne(hj)dí(j)ctus(i') qui(g) ve(hg)nit(f.) (,) in(e) nó(gf)mi(g)ne(hg) Dó(f)mi(ef)ni.(f.) (:) Ho(c)sán(ef~)na(f.) in(j) ex(ih)cél(i_[oh:h]fhvGF'Ef)sis.(f.) (::)
XII
XI. s.
annotation: 2;
%%
(f3) A(ce)gnus(fh) De(ghG'F)i,(f.) *(,) qui(g) tol(ihi)lis(hg) pec(fj)cá(jji)ta(hg) mun(fg~)di :(g.) (;) mi(g)se(gfh)ré(hg)re(ef) no(f.)bis.(f.) (::)
A(c')gnus(e) De(fe)i,(f.) *(,) qui(f) tol(fg)lis(f) pec(fe)cá(eg)ta(g) mun(ff)di :(e.) (;) mi(f)se(fe)ré(fg)re(g) no(f.)bis.(f.) (::)
A(ce)gnus(fh) De(ghG'F)i,(f.) *(,) qui(g) tol(ihi)lis(hg) pec(fj)cá(jji)ta(hg) mun(fg~)di :(g.) (;) do(g)na(gfh) no(hg)bis(ef) pa(f.)cem.(f.) (::)
%%
(f3) A(ce)gnus(fh) De(ghG'F)i,(f.) *(,) qui(g) tol(ihi)lis(hg) pec(fj)cá(jji)ta(hg) mun(fg~)di :(g.) (;) mi(g)se(gfh)ré(hg)re(ef) no(f.)bis.(f.) (::)
A(c')gnus(e) De(fe)i,(f.) *(,) qui(f) tol(fg)lis(f) pec(fe)cá(eg)ta(g) mun(ff)di :(e.) (;) mi(f)se(fe)ré(fg)re(g) no(f.)bis.(f.) (::)
A(ce)gnus(fh) De(ghG'F)i,(f.) *(,) qui(g) tol(ihi)lis(hg) pec(fj)cá(jji)ta(hg) mun(fg~)di :(g.) (;) do(g)na(gfh) no(hg)bis(ef) pa(f.)cem.(f.) (::)
Communio
Communion
Luc. 12, 4
annotation: 8;
%%
(c4) DI(gg)co(g) au(g)tem(gh~) vo(hvGF//g.h!iwjg)bis(g.) *(,) a(gh)mí(jkjk)cis(ij) me(hjI'G)is :(g.) (;) ne(g) ter(hih)re(g)á(e)mi(ffg)ni(gvFED.) (,) ab(fg) his,(ghgh) qui(fg) vos(g.h!iwjg) per(f)se(ghg)quún(h!jj/hi~)tur.(g.) (::)
%%
(c4) DI(gg)co(g) au(g)tem(gh~) vo(hvGF//g.h!iwjg)bis(g.) *(,) a(gh)mí(jkjk)cis(ij) me(hjI'G)is :(g.) (;) ne(g) ter(hih)re(g)á(e)mi(ffg)ni(gvFED.) (,) ab(fg) his,(ghgh) qui(fg) vos(g.h!iwjg) per(f)se(ghg)quún(h!jj/hi~)tur.(g.) (::)
Dico autem vobis amícis meis: Ne terreámini ab his, qui vos persequúntur.
So I say unto thee who are my friends: Fear not of those who persecute thou.
Post communionem
Deus, qui crucis mystérium in sanctis martýribus tuis mirabíliter illustrásti, concéde propítius, ut, ex hoc sacrifício roboráti, Christo fidéliter hæreámus, et in Ecclésia ad salútem ómnium operémur. Per Christum.
Ad Missam lectam:
Ant. ad introitum
Ant. ad entrance
Gaudent in cælis ánimæ Sanctórum, qui Christi vestígia sunt secúti; et quia pro eius amóre sánguinem suum fudérunt, ídeo cum Christo exsúltant sine fine.
Vel:
Or:
Viri sancti gloriósum sánguinem fudérunt pro Dómino, amavérunt Christum in vita sua, imitáti sunt eum in morte sua: et ídeo corónas triumpháles meruérunt.
Alleluia
Hallelujah
Mt 5,10
r. Allelúia. Beáti qui persecutiónem patiúntur propter iustítiam, quóniam ipsórum est regnum cælórum.
r. Alleluia. Blessed are those who are persecuted for righteousness' sake, for theirs is the kingdom of heaven.
Ant. ad communionem
Ant. at communion
Cf. Mt 16, 24
Qui vult veníre post me, ábneget semetípsum, et tollat crucem suam, et sequátur me, dicit Dóminus.
If anyone wishes to follow Me, let him deny himself, take up his cross and follow Me, says the Lord.
Vel:
Or:
Mt 10, 39
Qui perdíderit ánimam suam propter me, dicit Dóminus, invéniet eam in ætérnum.
Whoever loses his life for My sake, says the Lord, will find it anon for eternity.
The translations proposed here have the sole purpose of a better understanding of the Latin text. They are not to be used in place of the official translations in the liturgy in the vernacular.